NGUYỄN VĨNH NGUYÊN Trầm lắng, tao nhã, ưu phiền.

Dạ Ngân  

---

Tôi “nhịn” chợ Tết, để cho xong cuốn tiểu thuyết này của NGUYỄN VĨNH NGUYÊN. Từng đọc bạn ấy trên các báo và tạp chí, một thương hiệu Nguyễn Vĩnh Nguyên tản văn – du khảo – biên khảo mà không gian Đà Lạt như thể đặc quyền. Và đây, tiểu thuyết đầu tay cũng vùng miên du sống chết ấy.

Đà Lạt đầu tiên trong tôi lần đầu năm 1981 (có ảnh kèm theo đây). Cỗ xe năm mươi hai chỗ dướn lên cao mãi, người sông nước đồng bằng truyền tai ao ước, rằng nơi sẽ đến là thiên đường. Bác tài cỗ xe đò Cần Thơ – Sài Gòn hay phun nước miếng và chửi thề bỗng bắt đầu mềm mại ra từ đoạn Bảo Lộc – Di Linh, sau đó thì cả con người bác ta chòng chành với đôi bàn tay vuốt nhẹ lụa là trên vô-lăng. Đó là một trong những chi tiết theo tôi đến tận bây giờ, là vì có những nơi chốn bỗng biến hóa con người như một phép màu.

Nguyễn Vĩnh Nguyên thanh xuân rồi hoa râm, Đà Lạt “chiếm đoạt” bạn ấy như mọi tác giả tận hiến cho một vùng đất mà mình mắc nợ, hay đơn giản, là duyên nợ. Ngấm và thấm đến mức tôi không cần hỏi han, tìm hiểu hay google xem bạn ấy là người ở đó hay ở đâu. Không cần. Chỉ biết, đây là nhà Đà Lạt-học được tài năng và tâm nguyện đưa đường dẫn lối, rằng, biên du tản mạn đủ rồi, phải tiểu thuyết hóa những tầng vỉa con người và lịch sử thì mới thỏa sự ưu mẫn tích tụ không thể nào thoát nổi nếu chỉ chuyên sâu khảo cứu.

Và, KÝ ỨC của KÝ ỨC chưa đầy 200 trang thực sự là một tác phẩm kỳ lạ, nó ấn hành năm 2019 nhưng cũng như Đà Lạt, nó ở đó, sừng sững trong sương trong mây trong miền nhớ của con người, vậy mà để đối diện với nó phải cần nhiều thời gian chậm rãi, như cái nơi ấy. Tôi là một độc giả như vậy ở mấy mươi trang đầu nhưng rồi, khi bị cuốn vào sinh thái Đà Lạt lịch sử trầm tích từng thập niên một thì tâm thế đọc của mình cũng biến đổi. Tôi bị đắm chìm dần dà, một lữ khách đằm thắm và sâu sắc tương xứng với những trang viết của tác giả, đến mức như thể tôi chính là chứng nhân của nơi đó, một thời dài, khúc khuỷu, xuống lên, long đong, hoang phế.

Những nhân vật trong một bản đồ công phu. Dường như một hoặc vài thập niên của Đà Lạt thì có một chân dung đại diện với đường nét và nội tâm của chính sự xoay vần bởi thế thời. Người đọc nhớ lặng đi, không chỉ vì những hình mẫu ấy được mô tả cẩn trọng một cách dịu dàng mà vì sự ưu mẫn của tác giả không dành cho riêng nhân vật nào, là như vậy đó, trên cái biển sương mù ấy, họ trôi nổi, hành động để rồi cùng biến mất kiểu này hay kiểu khác bởi dòng xiết Lịch sử nói chung. Cho thấy một đất nước mà Đà Lạt là nơi tụ hội theo cách của nó, tôi nghĩ, ấy mới là điều tác giả muốn ngồi vào bàn khi viết Ký ức của Ký ức.

Tôi hình dung, nếu có một chiếc bàn hội ngộ thì sẽ là Thạch Lam, kia là Guy de Maupassant, kia nữa là Chekhov, đây là Nguyễn Vĩnh Nguyên của thế kỷ 21. Họ giống nhau ở chỗ họ thở cũng ra nỗi niềm nhân thế bằng sự độ lượng chân thực không bàn cãi. Người đọc thanh tao sẽ có nhu cầu thưởng lãm mọi thứ đang trôi qua, đang tràn ngập cõi lòng sự hoài nhớ thiện niệm thiết tha. Điều tôi muốn nhấn mạnh một lần nữa về sự kỳ lạ ở đây, là vì tôi có thể quên chung quanh đi để tha thẩn với sách một cách trọn vẹn; ở độ tuổi không mong mỏi gì hơn thì đây là một món quà cao quý, mỹ mãn, bất ngờ.

Tôi không có thói quen kể và tả về những cuốn sách hay mình được đọc. Vì tôi muốn các bạn của tôi hãy tìm ra và tự thấu cảm, suy nghiệm.

Chắc NGUYỄN VĨNH NGUYÊN cũng không ngờ bà chị tận tụy với gia tộc mà đã bỏ ra một tuần áp Tết cho KÝ ỨC của KÝ ỨC. Đẹp từng chữ, từng câu, từng đoạn, một tâm hồn một tâm tình bền bỉ với thế sự, vận thời; vì vậy nó Đẹp trầm lắng trong tao nhã ưu phiền, như chính Đà Lạt, và rộng hơn, như chính chúng ta.