NHÀ VĂN DẠ NGÂN: “Thế giới này khó nhất là chỉ sống một lần”

OCEAN VUONG* tác giả của tiểu thuyết HOÀNG ĐẾ XỨ GLADNESS (Trần Khánh Nguyên dịch – Nhã Nam và Nxb Hội nhà văn ấn hành 2025).

Thế giới này khó nhất là chỉ sống một lần. Dòng thứ nhất của chương đầu. Tôi dừng lại ngay, chép vào sổ tay và ấp lấy sách, ngẫm ngợi rất lâu. Thật chấn động. Như chính mình cả một đời kiếm tìm vật vã mà cuối cùng, dòng chữ ấy hiện lên ở cuối ngõ cụt, ở cuối con đường nhân sinh. Rằng, Thế giới này khó nhất là chỉ sống một lần”.

Sau đó thì sự chí lý và phi lý ấy như một cuộn chỉ dài bất tận, khiến người đọc cầm lấy và bước, bước theo tới trang 555, càng theo càng ngậm ngùi để rồi lập tức thấy chính mình mắc kẹt cùng, mắc kẹt một cách thong thả mà vô vọng. Nhân vật chính Hải, không thể không nói rằng, tác giả hóa thân rất sâu và rất rõ, (như cuốn tiểu thuyết đầu “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian”), phải, một sự mắc kẹt của chính tác giả và có lẽ điều đó đã khiến Ocean Vuong phải viết văn xuôi để lộn trái chính mình; mắc kẹt mãi mãi của người yếu thế, lóp ngóp, trầm luân giữa hai bờ lịch sử, một nơi ngày mỗi xa mà không thể dứt ra – với một nơi cho mình phận cỏ phận bèo bên những con người bản địa cũng ở dưới đáy như mình.

Xuất sắc ở mọi suy tư và hành động và mô tả. Không gì bị xem nhẹ và bỏ qua. Mặt trời và mặt trăng, ánh sao và ngọn gió, cây cầu và dòng sông, đường ray và vỉa hè, tuyết và bùn, cỏ và cây, mưa và mái tôn, da màu và da không bị hoen màu, Ngoại Má và Dì và em họ Sony, chiến tranh và Sài Gòn… Dầy dặn, dày đặc, mênh mang, nặng trĩu một cách truyền thống như đụng phải Dostoyevsky, Faulkner, nhưng, nhưng tác giả đã chứng tỏ mình khác sự vĩ đại ấy bởi tư duy văn xuôi của thế kỳ 21. Chính vì sự khác trời cho và khả năng vụt sáng với thơ & và văn xuôi, Ocean Vuong đã được dư luận Mỹ vừa khe khắt vừa công bằng đánh giá, rằng Đây là thiên tài của nước Mỹ!

Không có Hoàng đế nào cả. Chương 13 (từ trang 279 – 300), Hải và những người lao động bạn hữu ở cửa hàng HomeMarket đi làm thêm ở Lò Mổ “Thịt heo thả vườn Murphy’s Trang trại gia đình, Thành lập 1921” (bối cảnh tiểu thuyết năm 2010). Và đây là một đoạn của trang 298:

“Chiều hôm đó, ba người họ hẳn đã giết được gần năm mươi con heo (sau mười tám con thì Hải không còn đếm nổi) ở riêng khu vực của mình. Nếu không vì Wayne cần họ để có tiền thưởng, thì Hải đã đi bộ ra đường lớn xin quá giang về Đông Gladness ngay khi mới thấy mặt đám heo. Nhưng cậu đâu thể làm gì khác? Cậu là một phần của đội, và điều đó hẳn có một ý nghĩa gì đó, phải không?

Cậu tự hỏi linh hồn những con heo đã đi được bao xa rồi. Cậu tự hỏi liệu chúng có bắt gặp linh hồn người chết không, liệu có sự phân biệt nào giữa hai loài hay không. Thật ngớ ngẩn khi tin rằng linh hồn sẽ đi về đâu đó, cậu nghĩ. Sao lại phải đi đâu? Nếu linh hồn cứ nằm xuống như con heo này, và quyết định như vậy là đủ rồi thì sao? Nếu linh hồn cũng đã mệt mỏi như thân xác? Cũng đã suy sụp khi chứng kiến gia đình mình bị người ta lấy bánh thưởng của chó dụ vào một căn lều, để lúc trở ra thì trống rỗng, chuẩn bị được quay thịt cho một ứng viên chính trị, người sẽ đốt năm mươi triệu đô cho một chiến dịch mà mình rốt cuộc cũng thua? Linh hồn ở đâu khi đó?”

Và một đoạn khác ở trang 299:

“Em nghĩ nó biết,” ở hiện tại, Hải nói, tuyết rơi càng lúc càng nhiều.

“Biết gì?” Wayne hỏi.

“Biết mình giết gia đình nó.”

“Đừng có tào lao nữa.”. Maureen nói. “Không là đám thằn lằn cảm thấy năng lượng tiêu cực của mình đó. Nè, thay vào đó thì vỗ tay đi. Lâu lâu thấy đời đếch ra gì là chị cứ vỗ tay thôi. Như vầy”

Maureen vỗ tay. Và máu trên tay chị, bị cái lạnh hong khô, liền bùng ra thành những đám mây tím, khiến mọi người đều thích thú. Và ai nấy vỗ tay, bụi máu bung nở trước mặt.

“Giống như mấy cái tiệc tiết lộ giới tính thai nhi,” Russia nói và khúc khích cười.

“Màu tím là giới tính gì?” Hải hỏi.

“Là chết,” Wayne nói.

….”

Và đây nữa, mấy dòng cuối cùng của tiểu thuyết, (trang 556):

“Và cậu nghe thấy âm thanh đó – không phải tiếng sóng cồn mà là tiếng của lũ heo.

Lê móng guốc lết từng chút một tới lò mổ thịt của hoàng đế, chúng đang gào thét từ một ngân hà xa xăm, thăm thẳm bên trong cậu. Và tiếng của chúng nghe không khác gì con người.

Những con người dịu dàng, giản dị, chỉ sống có một lần."

Tôi gấp sách lại, như thể đã cùng suýt chết với nhân vật suýt chết (muốn tự vẫn) và đã sống lại một cách vô vọng. Tôi xem lại nửa chương 13 về đám heo, hoàng đế, Lò Mổ và lại không thể không kinh hoàng với 20 trang mô tả cảnh lũ heo đi vào chỗ chết, cái cách thức con người dụ chúng bằng bánh dành cho chó để chúng xếp hàng và bị quật sấp, bị bắn bằng đạn gây bất tỉnh để dễ treo lên móc và rồi một đường dao điệu nghệ như múa sượt qua, máu xối xuống cái máng trước khi chảy ra sông. Ấy là sự phi lý tột cùng, sự phi lý có tên là Chiến tranh, khi con người được cho cái bánh chó rồi đòm, bất tỉnh và biết linh hồn mình đang rời đi.

À, đây rồi, không dưng mà Ocean Vuong có đề từ:

"Chỉ có dòi bọ mới là hoàng đế đích thực…

Ta vỗ béo muôn loài để chúng vỗ béo ta

Và ta vỗ béo mình cho dòi bọ"

                           Hamlet

----

*Tôi bận túi bụi việc quan trọng của gia đình nhưng 7 đêm liền, tôi không thể đừng được, đơn giản vì đây là Ocean Vuong, một tiểu thuyết gia gốc Việt mà tôi vô cùng yêu quý, tự hào. Cảm ơn dịch giả Trần Khánh Nguyên đã nhất quyết giữ chữ và chọn cách nói của Nam bộ để có bản tiếng Việt đẫm Sài Gòn đáng yêu.

Nguồn: Dạ Ngân FB